Over trendanalyse
Sinds 2009 monitort het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid trends in maatschappelijke veiligheid. Welke zorgwekkende en hoopgevende veiligheidsontwikkelingen doen zich voor? En hoe kunnen deze problemen effectief en innovatief worden aangepakt?




Visie op trends
Om voor de hand liggende redenen vraagt het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid voortdurend aandacht voor een volwaardige rol voor preventieve aanpakken in onze veiligheidszorg. Want er zijn volop alternatieven voor eenzijdig repressief optreden tegen onveiligheid, criminaliteit en overtredingen.
Trendbeeld
Hoe ziet onze veiligheid er in 2020 uit? Het CCV bekeek in het kader van zijn trendanalyse een aantal toekomstverkenningen om te inventariseren welke veiligheidsontwikkelingen ons in de toekomst te wachten zouden kunnen staan.

X

Veiligheidsontwikkelingen

Brand

........................................................................................................................................

Intro

........................................................................................................................................

Uit het regeerakkoord van Rutte-Asscher blijkt dat het kabinet doorgaat met de regionalisering van de brandweer. Alle brandgerelateerde zaken zijn vanaf 2014 belegd op regionaal niveau. Het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) ging op 1 januari 2013 van start en bundelt alle krachten op het terrein van fysieke veiligheid in Nederland. Mogelijk kan het IFV bijdragen aan betere informatie over de rol en werkzaamheden van de Nederlandse brandweer. Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) blijkt namelijk dat de huidige brandweerstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) niet (meer) voldoet aan de wensen van de afnemers.

Korpsen hebben steeds meer behoefte aan informatie over risicobeheersing en operationele voorbereiding. Omdat niet alle korpsen informatie aanleveren, geven de cijfers een beperkt zicht op de praktijk. In het project Verbeteren Brandweerstatistiek werkt het ministerie van Veiligheid en Justitie samen met het CBS, de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding (NVBR) en de Vakvereniging Brandweer Vrijwilligers (VBV). Het project is gericht op het vergroten van brandveiligheidbewustzijn bij burgers, bedrijven en instellingen en onderzoeken van innovatieve manieren om productveiligheid (brandveilig meubilair) te verbeteren.

>>Trends

Aanpakken

........................................................................................................................................

Met het nieuwe Bouwbesluit 2012 legt de overheid een grotere verantwoordelijkheid voor brandveiligheid bij bedrijven. Voor veel bedrijven vervalt hiermee de verplichte doormelding naar de brandweer. Wel blijft deze plicht bestaan voor gebouwen met gebruikers of bewoners die zelf moeilijk kunnen vluchten, zoals zorginstellingen of kinderdagverblijven.

Volgens het Verbond van Verzekeraars heeft het Bouwbesluit 2012 nadelige gevolgen voor de brandveiligheid in Nederland en leidt het zonder aanvullende maatregelen tot hoge(re) brandschades. In 2012 ontwikkelde het Verbond daarom een informatiedocument voor ondernemers, in samenwerking met de brandweer (NVBR), Vebon, de Particuliere AlarmCentrales (PAC’s), VNO-NCW en het CCV. Het document maakt ondernemers bekend met de mogelijkheden om tijdig brandweeralarmering te organiseren. Een protocol voor vrijwillige (geverifieerde) automatische doormelding moet het aantal onnodige brandmeldingen verminderen zonder de brandveiligheid en beheersing van brandschaden in het gedrang te brengen.

Een brandveilig bouwwerk is van belang om brand te voorkomen. Om integrale veiligheid in een bouwwerk te bereiken, ontwikkelde het CCV daarom het model Integrale Brandveiligheid Bouwwerken (IBB).
In zowel de bouw- als gebruiksfase bevordert het model de brandveiligheid en vergemakkelijkt het de samenwerking van betrokken partijen. Het model IBB is een methode om een goede samenhang tussen verschillende brandveiligheidsmaatregelen te bereiken. Adviseur, brandweer, Bouw- en Woningtoezicht, verzekeraar, ontwerper bouwbedrijf, installateur én de gebruiker/eigenaar van een gebouw hebben allen baat bij het IBB. Elk van deze partijen kan dan ook het initiatief nemen het model toe te passen.
Om het model IBB te kunnen implementeren, is een stappenplan beschikbaar. Het structureert het proces van samenwerking tussen de betrokken partijen en biedt een methode om de juiste samenstelling van verschillende brandveiligheidsmaatregelen te realiseren. IBB start met een grondige analyse van het bouwwerk en het gebruik ervan. De gebruiker/eigenaar, overheid en eventueel verzekeraar bepalen vervolgens gezamenlijk de meest geschikte brandbeveiligingsmaatregelen en leggen deze vast in een Integraal Plan Brandveiligheid (IPB). Dit plan vormt de basis voor de verdere uitwerking van de maatregelen en de kwaliteitsborging.

Als er brand ontstaat in een bedrijf zijn er effectieve methodes die het aantal sterfgevallen kunnen verminderen. Het smart safety light is een systeem met aandacht voor de gevaren van rookontwikkeling, waarbij intuïtief vluchten centraal staat. Door een speciale lichtkleur van de noodverlichting is het zicht in rook beter en kunnen mensen zichzelf sneller in veiligheid brengen. 
Uit proeven onder toezicht van het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV) blijkt de gemiddelde vluchttijd met dit systeem bijna twee keer korter dan met een conventioneel systeem. De fabrikant van nood- en veiligheidsverlichting won met dit systeem de Innovatieprijs Brandveiligheid 2012.

Burgers krijgen een steeds grotere verantwoordelijkheid voor hun eigen brandveiligheid. Een bewijs daarvan is de hoofdboodschap van een regionale brandpreventiecampagne uit 2012: ‘Brandveiligheid is uw eigen verantwoordelijkheid’.
De brandpreventiecampagne had als doel de bewustwording onder specifieke risicodoelgroepen te vergroten en hen te stimuleren om zelf actie te ondernemen. Onderdeel van de campagne waren lokale helden in regionaal herkenbare situaties. Vaak staan senioren bij brandpreventie centraal, zoals bij de voorlichtingscampagne ‘Wat doe JIJ bij brand?’ tijdens de Nationale Brandpreventieweken 2012.
De gemeente Lelystad laat haar inwoners zelf buurtgenoten voorlichten. De gemeente heeft hiervoor in 2012 enkele burgers opgeleid tot ‘Buurtvoorlichter Brandveiligheid’. Na een opleiding van één dag konden deze buurtvoorlichters andere buurtbewoners informeren over brandveiligheid in woningen. 

>>Toekomstperspectief

Toekomstperspectief

........................................................................................................................................

De context van veiligheid, en daarmee ook die van brandveiligheid, is aan verandering onderhevig. Er is sprake van nieuwe bouwregelgeving, de brandweer denkt na over de eigen rol en burgers en bedrijven begeven zich steeds vaker op het terrein van brandveiligheid. Te verwachten valt dat deze ontwikkelingen gevolgen hebben voor de rolopvatting en verantwoordelijkheidsverdeling van overheid, bedrijven en burgers. 
Het is interessant om te kijken naar de organisatie van de brandweer buiten de Nederlandse landsgrenzen. In Denemarken bijvoorbeeld levert Falck, een privaat bedrijf, brandweerzorg in ruim twee derde van de Deense gemeenten. Het grootste deel van de brandweerlieden bij Falck is vrijwilliger. Uit statistieken blijkt dat Falck de snelste uitruktijden heeft en dat Denemarken een van de goedkoopste landen in de wereld is als het gaat om de kosten voor brandbestrijding. Heeft een private brandweer ook in Nederland toekomstperspectief?

De meningen van experts uit het deskundigenpanel zijn verdeeld. Het is moeilijk te voorspellen of een private brandweer toekomst heeft in Nederland. Sommige deskundigen wijzen erop dat veiligheid een kerntaak blijft van de overheid en dat privatisering van collectieve diensten in het verleden geen goede uitwerking heeft gehad op de kwaliteit. Ook de belangrijke rol van de vrijwilligers wordt genoemd, die met privatisering onduidelijk kan zijn.

“Veiligheid is een kerntaak voor de overheid. Betrokkenheid van burgers als vrijwilligers maakt de brandweer van ons allemaal. We moeten de brandweer niet ‘van ons af organiseren’ zoals is gebeurd bij private beveiliging en PAC's.” – Jan Lavèn, gemeente Utrecht

“Een private brandweer kan een toekomst hebben in Nederland, maar dan niet zo ver doorgevoerd als in Denemarken. Verschillende taken kunnen op termijn ook door private partijen worden uitgevoerd, onder andere als onderdeel van publiek-private samenwerking”. – Marko van Leeuwen, Verbond van Verzekeraars