Gemeenten hebben in 2013 te maken met een aangescherpt coffeeshopbeleid. Limburg, Noord-Brabant en Zeeland deden in 2012 al ervaringen op met onderdelen van deze nieuwe aanpak.

Een quickscan van Stichting Epicurus wees uit dat het aangescherpte coffeeshopbeleid leidde tot een toename van straathandel en drugsrunners en dat voldoende politiecapaciteit ontbrak om de handel aan te pakken.

De minister van Veiligheid en Justitie berichtte de Tweede Kamer over de ervaringen met het aangescherpte coffeeshopbeleid in Limburg, Noord-Brabant en Zeeland en over een toename van illegale (straat)handel en bijbehorende overlast. Met name Limburgse gemeenten constateerden in meer of mindere mate een toename van een illegaal circuit in straathandel, drugspanden en wiettaxi’s. In Zeeland en een deel van Noord-Brabant bleef deze problematiek grotendeels achterwege. De problemen waren volgens politie en Openbaar Ministerie in alle gevallen beheersbaar. Ook concludeert de minister dat invoering van het ingezetenencriterium succesvol was. Het aantal (buitenlandse) drugstoeristen en de daarmee gepaard gaande overlast nam sterk af, in Limburg zelfs met tachtig tot negentig procent. Een verschuivingseffect tussen Limburg, Noord-Brabant en Zeeland en naar de rest van het land is niet of nauwelijks waargenomen. Onderzoek van het WODC naar de effecten van het aangescherpte coffeeshopbeleid over de periode 2012-2014 moet meer duidelijkheid verschaffen.

De gemeente Haarlem wil een keurmerk invoeren voor coffeeshops binnen haar gemeentegrenzen. Het keurmerk is opgesteld door de gemeente in samenwerking met cannabisconsumentenorganisaties en het Team Haarlemse Coffeeshopondernemers. Het keurmerk zorgt voor aanvullende maatregelen bij de verkoop van softdrugs. Ook maakt het coffeeshophouders medeverantwoordelijk voor het tegengaan van overlast, het voorkomen van verkoop aan minderjarigen en het beperken van negatieve gezondheidseffecten. Als een coffeeshophouder het keurmerk verliest, verhoogt de gemeente het toezicht en zijn eventuele sancties zwaarder. Om voor het keurmerk in aanmerking te komen, moet een coffeeshop zich laten screenen.

De gemeente West Maas en Waal voerde, in navolging van de gemeente Wijchen, een puntensysteem in voor hennepkwekers. Met dit puntensysteem kan de gemeente overtredingen systematisch inventariseren. Het aantreffen van een hennepplantage leidt altijd tot een eerste punt en wordt automatisch gevolgd door een waarschuwing. Andere punten kent de gemeente toe aan overlast voor de omgeving, de plek van het pand en het aantal planten. Bij meerdere punten is sluiting van het gebouw voor onbepaalde tijd de uiterste sanctie.

Coffeeshophouders in verschillende gemeenten ondernemen zelf actie om de rust rondom hun zaak te bewaren en overlast in de buurt te verminderen. Door beveiligers in te huren, moet de omgeving van de coffeeshop leefbaar blijven en overlast worden teruggedrongen. Een goed praktijkvoorbeeld is te vinden in de Amsterdamse wijk De Baarsjes. Op initiatief van verschillende coffeeshops is elke dag, tussen vier uur ’s middags en half twee ’s nachts, een aantal beveiligers aanwezig in de wijk. In een straal van 250 meter van de coffeeshops spreken deze straatbeveiligers mensen aan op asociaal gedrag en maken soms zelfs de portieken schoon. Volgens bewoners, de politiek, de politie en lokale instellingen heeft het initiatief een positieve invloed op de leefbaarheid en veiligheid in de buurt. Ook in Tilburg huren coffeeshops gezamenlijk beveiligers in. Zij gaan op fietspatrouille om de omgeving leefbaar te houden en overlast terug te dringen. Inmiddels hebben dit soort initiatieven navolging gekregen in onder meer Leeuwarden, waar beveiligers onder de naam ‘buurtgastheren’ werken bij de Stichting Aanpak Overlast Leeuwarden (SAOL). De gemeente nam het initiatief van twee coffeeshops over.

—

Een goed voorbeeld van regionale samenwerking is de Taskforce B5. In deze taskforce werken het ministerie van Veiligheid en Justitie, de burgemeesters van de vijf grotere steden in Brabant, het Openbaar Ministerie, de Nationale Recherche, de Belastingdienst, de Koninklijke Marechaussee en de drie Brabantse politiekorpsen, nauw samen. Doel van de taskforce is om de georganiseerde drugscriminaliteit in Brabant terug te dringen. Invallen op illegale hennepkwekerijen en zogenaamde vrijplaatsen zijn onderdeel van de aanpak.
Vanaf april 2012 is ook een afpakteam actief. Dit specialistische team, samengesteld uit de partners van de Taskforce B5, richt zich uitsluitend op het in beslag nemen van winsten gemaakt via de hennepteelt. Afpakken kan via strafrechtelijke beslagleggingen, fiscale aanslagen en/of bestuurlijke maatregelen. Het team moet jaarlijks drie miljoen euro extra opleveren.

—