Veiligheidsontwikkelingen
Drugscriminaliteit
........................................................................................................................................
Intro
........................................................................................................................................
In het regeerakkoord is opgenomen dat coffeeshops op minimaal 350 meter van een school moeten liggen. Voorheen gold een afstand van 250 meter. In 2010 waren 58 coffeeshops in Nederland binnen een afstand van 350 meter van een school voor voortgezet onderwijs gevestigd. Dat komt neer op negen procent van alle coffeeshops. Een groot deel hiervan, grofweg een derde, is gevestigd in Amsterdam. In Rotterdam sloten in 2009 al zestien coffeeshops de deuren omdat ze te dichtbij scholen waren gevestigd.
Om waterbedeffecten bij overlast rond coffeeshops te voorkomen, moeten gemeenten de wietpas invoeren. Coffeeshops worden dan besloten clubs die alleen toegankelijk zijn voor meerderjarige ingezetenen van Nederland. Aan het aantal leden dat een coffeeshop kan hebben, wordt een maximum gesteld.
Daarnaast zijn er plannen om de werking van de Wet Bibob uit te breiden naar onder meer headshops. Dit zijn bedrijven die artikelen verkopen voor het gebruik van verschillende soorten drugs. Voor deze branche is gekozen vanwege hun vatbaarheid voor criminele beïnvloeding.
>>TrendsTrends
........................................................................................................................................
Positieve ontwikkeling
Volgens onderzoek van het Trimbos-instituut is de meerderheid van de geregistreerde ernstige vormen van georganiseerde criminaliteit gerelateerd aan drugs. Het aandeel cannabisgerelateerde zaken nam de laatste jaren toe en het aandeel harddruggerelateerde zaken af.
In absolute zin is het aantal overtredingen van de Opiumwet in de justitiële keten de laatste jaren aan het afnemen. Dit is in overeenstemming met een algemene dalende trend in strafrechtelijke zaken in Nederland.
Negatieve ontwikkeling
Er gaan stemmen op dat er wettelijke mogelijkheden moeten komen om wiettelende woningeigenaren hun huis te kunnen afpakken. Deze aanpak sluit aan bij een ontwikkeling die zich al in de huursector aftekent. Woningcorporaties zetten steeds meer huurders hun huis uit vanwege hennepkwekerijen.
Al in 2010 bleek uit cijfers van Aedes dat een toenemend aantal huisuitzettingen op goedkeuring van de rechter kan rekenen. In steeds meer zaken oordeelde de rechter dat een huurder terecht op straat kan worden gezet als hij hennep in zijn huurwoning teelt.
Hardnekkige problematiek
In 2010 verplaatste hennepteelt zich steeds vaker vanuit woonwijken naar industrieterreinen en buitengebieden. Het buitengebied biedt namelijk betere ruimte voor de meer grootschalige, professionele kwekerijen die nu in zwang zijn. Dat zegt het Platform Energiediefstal van Netbeheer Nederland, de koepel van regionale beheerders van energienetwerken, in 2011. Er lijkt zich tegelijkertijd een tegengestelde beweging voor te doen: om het risico te spreiden, verdelen de telers hun aanplant over meerdere woonhuizen.
De totale hoeveelheid stroom die de hennepkwekerijen stelen, bedraagt ongeveer een miljard kilowattuur per jaar, ofwel een procent van het totale energieverbruik in Nederland, zo becijferde Netbeheer becijferd. Dat zadelde de energiesector op met een kostenpost van 150 miljoen euro per jaar.
>>AanpakkenAanpakken
........................................................................................................................................
Goede samenwerking: Toezichthouders en hun werkveld
De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid en de Rijksauditdienst constateerden in 2011 dat het proces van afhandeling en vernietiging van in beslag genomen drugs door de politie niet uniform plaatsvindt. Zo was een landelijk protocol voor het drugsbeslag nog niet op orde, ook al zijn hierover sinds 2007 afspraken. Inmiddels is een protocol voor de inbeslagname van harddrugs vastgesteld dat voor alle korpsen van toepassing is. Bij het Korps landelijke politiediensten in Driebergen is een centrale opslagruimte voor in beslag genomen drugs ingericht, met daarbij voldoende faciliteiten voor forensische opsporing. Daarmee moet geborgd zijn dat het proces van in beslag genomen drugs zonder risico’s verloopt.
Goede samenwerking: Professionals en burgers
Jaarlijks worden vierduizend tot vijfduizend hennepkwekerijen opgerold, veelal na een melding via Meld Misdaad Anoniem. Afgaand op recente cijfers blijkt M. een uiterst doeltreffend middel in de strijd tegen drugscriminaliteit. Het aantal bellers over wietkwekerijen daalde van 4417 in 2009 naar 3898 in 2010 en steeg in 2011 weer naar 4628 bellers.
In 2011 ging het grootste deel van de telefoontjes naar M. over drugscriminaliteit. Uit onderzoek van M. naar de motieven van bellers, blijkt dat bezorgdheid over familie en vrienden een belangrijke drijfveer is om anoniem te melden. Ook boosheid over buurtverval, ergernis over misdaad die loont, en angst om zelf slachtoffer te worden, zijn voor melders redenen om te bellen.
Goede samenwerking: Publiek en privaat
Het CCV heeft in nauwe samenwerking met de Regionale Informatie en Expertise Centra een Engelstalige versie van het ‘Handboek bestuurlijke aanpak georganiseerde criminaliteit’ uitgebracht. Dit handboek is een naslagwerk en wegwijzer voor gemeenten, en beschrijft het nut en de noodzaak van de bestuurlijke aanpak. Een aantal voorbeelden beschrijft op welke manier gemeenten bestuursrechtelijke instrumenten kunnen inzetten en aan welke randvoorwaarden moet worden voldaan om de aanpak te laten slagen.
>>TrendperspectiefTrendperspectief
........................................................................................................................................
Internationaal
Wereldwijd is het totale aantal gebruikers van illegale drugs sinds de late jaren negentig toegenomen. Dat goede nieuws is afkomstig uit de meest recente editie van het ‘World drug report’ van het United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Het aantal problematische druggebruikers is de laatste jaren grotendeels stabiel gebleven en lag in 2009 tussen de 15 en 39 miljoen wereldwijd.
Cannabis is wereldwijd de meest gebruikte drug. De afzetmarkten van heroïne en cocaïne zijn grillig en veranderlijk. Er is een toename van het gebruik van synthetische drugs en van illegaal gebruik van medicijnen die alleen op doktersrecept kunnen worden verkregen.
Bezien over de lange termijn is de strijd tegen drugsgebruik volgens het UNODC steeds succesvoller. Tussen 1998 en 2009 is het aantal ontdekkingen van cocaïne, heroïne, morphine en cannabis vrijwel verdubbeld. Bij amfetaminen was zelfs sprake van een verdrievoudiging.
Expertperspectief
Met de invoering van de wietpas worden coffeeshops besloten clubs, alleen toegankelijk voor meerderjarige ingezetenen van Nederland. Bijna driekwart van het CCV-deskundigenpanel denkt dat dit beleid leidt tot een toename van straathandel en drugsoverlast. Zij denken dat de maatregelen geen invloed hebben op de (buitenlandse) vraag naar softdrugs. Gebruikers die zich niet kunnen of willen registrerenwijken uit naar illegale verkoopkanalen. Wel denkt een aantal van de bevraagde experts dat alerte handhaving en toezicht in het openbare domein dit kunnen tegengaan.
Naar verwachting wordt in 2012 de reikwijdte van de Wet Bibob verruimd. Deze verandering biedt gemeenten onder meer de mogelijkheid om vastgoedtransacties en vergunningen voor headshops en vechtsportevenementen te toetsen. Met zo’n nieuwe wet hebben bestuursorganen een nog sterker instrument in handen om personen en bedrijven te screenen op integriteit.
Volgens de vijftig deskundigen dat het CCV in het najaar van 2011 bevroeg over actuele ontwikkelingen in maatschappelijke veiligheid, past de wetswijziging in een trend. Die trend laat zich typeren door een gestage uitbreiding van bestuurlijke instrumenten tegen ondermijnende criminaliteit. De bevraagde deskundigen denken dat de verruiming van bestuurlijke bevoegdheden en interventiemogelijkheden, mede als alternatief voor een strafrechtelijke aanpak, zich zal voortzetten.
Vraag voor de toekomst
Met de komst van Nederwiet met een buitensporig THC-gehalte, GHB en qat zijn er genoeg redenen tot zorg over drugsgebruik in Nederland. Ondertussen blijkt het geen eenvoudige opgave om growshops te sluiten en wietpassen in te voeren.
Op lokaal niveau zien creatieve oplossingen voor drugsgerelateerde overlast het licht:
- Drugshonden voor de toegangsdeuren van cafés fungeren als levende detectiepoortjes die alarm slaan bij drugsbezit.
- Gezinnen met tieners krijgen een gratis drugstest in de brievenbus.
- En burgers die drugsoverlast bij de politie melden, krijgen een uitnodiging om een strafzaak tegen een drugsverdachte bij te wonen.
De vraag is: hoeveel van dit soort interventies zijn er nodig om een tegenwicht te bieden aan de georganiseerde criminaliteit die opereert binnen onze gedoogcultuur?