Internationaal

Op lokaal niveau wordt bij de aanpak van antisociaal gedrag vooral gereageerd naar aanleiding van specifieke klachten en meldingen zonder dat er kennis van  de lokale problemen, zo wijst Brits onderzoek uit.  Proactieve en preventieve maatregelen, zoals situationele criminaliteitspreventie of ‘environmental designs’, komen nauwelijks aan bod. De onderzoeker vindt het moeilijk te zeggen of het reactief optreden effectief is, omdat het grootste deel van de onderzochte aanpakken niet systematisch is geëvalueerd.

Een duurzame oplossing voor problemen met antisociaal gedrag is in ieder geval zelden te vinden in uitsluitend handhavende maatregelen zoals anti-social behavior orders. Een ASBO is gebaseerd op de premisse dat overlast wordt veroorzaakt door een beperkte groep individuen die vatbaar zijn voor de pressie die uitgaat van verbodsbepalingen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat dit werkelijk zo uitpakt. Een duurzame oplossing voor een omvattend probleem zoals antisociaal vraagt om een mix van maatregelen die worden afgestemd op de aard van de specifieke lokale omstandigheden.

Expertperspectief  

Kunnen straatcoaches een effectieve bijdrage leveren aan het bestrijden van overlast en verloedering? Ondanks het groeiende aantal straatcoaches dat door gemeenten wordt ingehuurd, is deze vraag moeilijk te beantwoorden.

De overheid heeft de inzet van straatcoaches (financieel) gestimuleerd in de 22 zogenoemde Marokkanengemeenten. Er zijn nog niet veel systematische evaluaties beschikbaar over kosten en effecten van deze bijzondere particuliere beveiligers, die vooral worden ingezet om de overlast van groepen jongeren te verminderen. Het is wel duidelijk dat de straatcoaches vooral repressief optreden en geïsoleerd van de hulpverleningsketen opereren. Daardoor kunnen zij weinig betekenen voor het verbeteren van het zorgaanbod voor en de opleidings- en arbeidskansen van overlastgevende jongeren.

Volgens het CCV-deskundigenpanel zijn straatcoaches een hype en zeker geen toverformule. De inzet van dit soort toezichthouders kan persoonlijk contact met probleemgroepen verbeteren, en sociale controle versterken. De kwaliteit van de particuliere beveiligers verschilt echter nogal en de maatregel is meestal tijdelijk en kostbaar.

Vraag voor de toekomst

Er is toenemende aandacht voor communicatie over overlast en verloedering.
De ervaring leert dat beleid gericht op het tegengaan van overlast en verloedering juist  de beleving van de problematiek in de hand werkt. Dat geldt vooral als het beleid of de aanpak duidelijk zichtbaar is. Die zichtbaarheid is prima als daarmee burgers worden bereikt die al het gevoel hebben dat er een echt probleem is. Het tegenovergestelde effect treedt op als onder burgers dat probleembesef nog niet bestaat, omdat dan hun aandacht naar de mogelijke problematiek wordt getrokken.

Het positief beïnvloeden van percepties van overlast en verloedering is dan ook geen sinecure. Het bestaande onderzoek geeft aan dat klassieke grootschalige manieren om te communiceren in toenemende mate tekort schieten. Communicatie die zich kenmerkt door tweezijdigheid, geloofwaardigheid en aansluiting op media die de doelgroepen al gebruiken is het meest veelbelovend. Maar het is nog niet bekend hoe deze communicatie, waarin sociale media ongetwijfeld een centrale rol spelen, precies een invulling kan krijgen. In 2012 starten pilots die specifiek zijn gericht op de inzet van (sociale) media bij de aanpak van overlast en verloedering.

In de strijd tegen overlast en verloedering kiezen veiligheidsprofessonals steeds vaker een positieve insteek. Zoals het succes van Bob-campagnes heeft laten zien, kan het belonen van regelnalevers - naast het straffen van overtreders - een bijdrage leveren aan de lokale veiligheid. Op deze manier komen burgers die het goede voorbeeld geven steeds meer in beeld.

Aan innovaties op dit terrein is geen gebrek, zoals:

• positieve communicatie over huisregels in het openbaar vervoer 
• Afvalpieten die rond 5 december zwerfvuil opruimen.
• Gemeenten delen tassen met een hip design uit waarmee burgers thuis papier en karton kunnen verzamelen en vervolgens naar de papierbak kunnen brengen.
• Studenten van de Universiteit van Tilburg lanceerden in 2011 het prototype van de Snoepdog, een grote bak waar de hondeneigenaar volle poepzakjes in deponeert, waarna er hondenbrokjes uitkomen. De eigenaren krijgen een persoonlijke pas waarmee ze kunnen sparen voor belastingkorting of kans kunnen maken op speeltjes voor de hond. Belastingkorting en het spel zouden een goede stimulans kunnen zijn om hondenpoep, dat in Nederland al jarenlang overlastprobleem nummer één is, op te ruimen.