Over trendanalyse
Sinds 2009 monitort het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid trends in maatschappelijke veiligheid. Welke zorgwekkende en hoopgevende veiligheidsontwikkelingen doen zich voor? En hoe kunnen deze problemen effectief en innovatief worden aangepakt?




Visie op trends
Om voor de hand liggende redenen vraagt het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid voortdurend aandacht voor een volwaardige rol voor preventieve aanpakken in onze veiligheidszorg. Want er zijn volop alternatieven voor eenzijdig repressief optreden tegen onveiligheid, criminaliteit en overtredingen.
Trendbeeld
Hoe ziet onze veiligheid er in 2020 uit? Het CCV bekeek in het kader van zijn trendanalyse een aantal toekomstverkenningen om te inventariseren welke veiligheidsontwikkelingen ons in de toekomst te wachten zouden kunnen staan.

X

Veiligheidsontwikkelingen

Woninginbraken en -overvallen

........................................................................................................................................

Intro

........................................................................................................................................

Woninginbraken zijn een probleem in Nederland. Het aantal woningovervallen neemt af, maar het aandeel woningovervallen binnen het totale aantal overvallen stijgt. Een woninginbraak of woningoverval heeft grote impact op slachtoffers. Veilig wonen is dan ook  een thema dat veel aandacht verdient en krijgt. De aanpak van woninginbraken is een prioriteit van het kabinet.

Dat er veel aandacht is voor deze vorm van High Impact Crime blijkt wel uit de diverse initiatieven voor inbraakpreventie in verschillende gemeenten. Naast de inmiddels bekende praktijkvoorbeelden zoals ‘Het donkere dagen offensief’ en de campagne ‘Witte Voeten’, neemt inbraakpreventie ook diverse andere vormen aan.
Zo krijgt woninginbraakbestrijding in Midden-Nederland gestalte tijdens de Week tegen Woninginbraak. Tijdens die week vragen gemeente, politie en Openbaar Ministerie met tal van instrumenten extra aandacht voor de problematiek.

Met de slogan ‘112, daar pak je inbrekers mee’ wil de politie de pakkans vergroten en benadrukken dat het alarmnummer 112 ook bij vermoedens van een mogelijke inbraak bereikbaar is.

De gemeente Veenendaal stelde een top 20 van (vermeende) woninginbrekers op. De inbrekers uit de top 6 krijgen een individuele aanpak van politie, gemeente en de andere partners in het veiligheidshuis. 

>>Trends

Aanpakken

........................................................................................................................................

Met voorlichting proberen verschillende instanties bewustwording onder burgers te vergroten en zo woninginbraak te verminderen. Zo startte de Katholieke Bond voor Ouderen (KBO) in 2012 met een voorlichtingscampagne gericht op de veiligheid van ouderen in en om het huis. Tijdens groepsbijeenkomsten en huisbezoeken werd aan thuiswonende ouderen informatie gegeven over inbraakpreventie. Verder konden ouderen via een checklist de veiligheid van hun huis nagaan.

In opdracht het CCV, De Vereniging Fabrieken van Hang- en Sluitwerk, Abas en Vertaz verzorgde ook het Beveiligingscentrum uit Wageningen in 2012 door het hele land voorlichtingsbijeenkomsten. De voorlichtingsbijeenkomst ‘Hoe beveilig ik mijn eigen woning’ informeerde de aanwezigen over woningbeveiliging aan de hand van het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW).

Omdat gemeenten tijdens voorlichtingsbijeenkomsten communiceren over subsidiemogelijkheden, komen aanvragen voor subsidie en preventieadvies vooral van deelnemers aan deze bijeenkomsten. Een aantal gemeenten besloot om inwoners, die hun woning volgens het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) laten beveiligen, financieel te ondersteunen. De gemeenten die op dit moment beschikken over een regeling voor een financiële bijdrage aan het PKVW zijn onder meer Utrecht en Almere. Zo kunnen wooneigenaren in Utrecht tot 33 procent van de factuur vergoed krijgen met een maximum van 400 euro. Het aantal aanvragen  tot beveiligingsadvies en de uitvoering daarvan neemt in gemeenten met een subsidiemogelijkheid toe.

Om de veiligheidspraktijk te ondersteunen bij de organisatie van voorlichtingsbijeenkomsten over veilig wonen, ontwikkelde het CCV in 2012 de Toolkit Voorlichting Veilig Wonen. Deze toolkit is een pakket voor gemeenten, woningcorporaties en politie die een voorlichtingsbijeenkomst willen verzorgen voor bewoners over preventie van woningovervallen, babbeltrucs en woninginbraak. De toolkit bestaat uit demonstratiemateriaal van beveiligingsproducten, kant-en-klare powerpoint-presentaties, videomateriaal, folders voor bewoners, informatie over veilig wonen voor veiligheidsprofessionals en formats voor een uitnodiging, een evaluatieformulier en een persbericht.
Tijdens de voorlichtingsbijeenkomsten kunnen gemeenten, woningcorporaties en politie ook een ander product van het CCV gebruiken: het overzicht van babbeltrucs. Het CCV inventariseert sinds 2012 diverse babbeltrucs uit het land en voegt deze toe aan het overzicht op de website van het Politiekeurmerk Veilig Wonen. De huidige lijst met babbeltrucs onderscheidt drie verschillende categorieën babbeltrucs: iemand die zegt van een bedrijf te zijn, iemand die sociale motieven heeft en iemand met een zogenaamd probleem.

Het deskundigenpanel vindt voorlichtingsbijeenkomsten een effectieve manier om woninginbraken, woningovervallen en babbeltrucs te bestrijden. Meer kennis bij burgers kan zorgen voor een groter bewustzijn van het nemen van preventieve maatregelen. Voorlichtingsbijeenkomsten zijn onderdeel van het palet aan maatregelen om de problemen te bestrijden. Beter hang- en sluitwerk, het Politiekeurmerk Veilig Wonen en meer aandacht voor opsporing kunnen niet ontbreken.

Sommige experts twijfelen aan de effectiviteit van de voorlichtingsbijeenkomsten en zien geen gedragsverandering bij deelnemers. Organisatoren moeten zich ervan bewust zijn dat zij met de bijeenkomsten een beperkte groep bereiken. Het is belangrijk dat vooral burgers deelnemen die risico lopen (hot groups) op plekken waar de problemen zich voordoen (hotspots). Voorlichting kan ook plaatsvinden via een wijkwebsite of tijdens de huur/koopoverdracht.

Voorlichtingsbijeenkomsten en publiciteitscampagnes worden uiteindelijk niet of nauwelijks vertaald in een verandering van het preventiegedrag.’’ – Ben Vollaard, Universiteit Tilburg

“Voorlichtingsbijeenkomsten zijn effectief. Iedereen moet waar mogelijk zijn verantwoordelijkheid nemen voor veiligheid. Dus als burgers bewust zijn wat zij preventief kunnen bijdragen aan veiligheid kan dat zeker effectief zijn.’’ – Nicolien Kop, Politieacademie

Volgens onderzoekers van de Politieacademie stellen steeds meer politiekorpsen een apart woninginbrakenteam (WIT) in. Zo'n rechercheteam bestaat uit acht tot twaalf rechercheurs en houdt zich uitsluitend bezig met de opheldering van woninginbraken. Districten die met dergelijke teams werken, hebben vaak een hoog ophelderingspercentage. Omdat een WIT zich focust op woninginbraken brengt het relatief eenvoudig de daderpopulatie in kaart. De Politieacademie pleit ervoor meer van dit soort teams in te stellen, waarbij de focus ligt op de aanpak van veelplegers.

Voor slachtoffers is een woningoverval zeer aangrijpend. Het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West neemt daarom de regie bij de hulp aan slachtoffers van woningovervallen.  Na een woningoverval schakelt de politie direct de contactpersoon van het stadsdeel in. Deze contactpersoon zorgt ervoor dat de bewoner bij de juiste instanties de steun krijgt die nodig is. Stichting Slachtofferhulp, de woningcorporaties en het stadsdeel zorgen samen met het slachtoffer voor een aanpak op maat, zoals inbraakpreventie of hulp bij de verwerking van een trauma. Met deze werkwijze is stadsdeel Nieuw-West voorloper in Amsterdam. Andere stadsdelen zijn geïnteresseerd en volgen waarschijnlijk.

>>Toekomstperspectief

Toekomstperspectief

........................................................................................................................................

Onder valse voorwendselen, beter bekend als de babbeltruc, proberen dieven een woning binnen te komen. In de media verschenen in 2012 berichten over ouderen die slachtoffer werden van deze babbeltrucs. Niet iedereen beschouwt een babbeltruc als een vorm van woninginbraak. Een verzekeringsmaatschappij bijvoorbeeld beoordeelt een babbeltruc vaak niet als woninginbraak, waardoor slachtoffers minder schade krijgen uitgekeerd.
Het gebrek aan eenduidigheid leidt tot verschillende aanpakken door het land en zelfs binnen regio’s. Dat maakt het lastig een eenduidig actieplan tegen babbeltrucs te maken.

Op basis van de huidige definitie van woninginbraak vallen babbeltrucs wèl onder woningbraken. Niet iedereen kent deze definitie en er doen veel verschillende 'definities' de ronde binnen de politie. De Politieacademie stelt dat de politie zonder een eenduidige definitie de problematiek − en in zekere mate de aanpak − rondom woninginbraken in de toekomst niet inzichtelijk kan maken.

Omdat de nadruk in 2013 ligt op voorlichting over gedrag en preventiemaatregelen, is een duidelijke definitie van babbeltrucs belangrijk. Daarmee kunnen partijen een goede analyse maken van de problematiek en die vervolgens omzetten in beleid en effectieve voorlichting aan de doelgroep. Dat kan een onderdeel zijn van de intensieve aanpak van High Impact Crime, zoals woninginbraken en woningovervallen, van het kabinet. Bij deze aanpak gaat specifieke aandacht uit naar 55-plussers.